Sadaka-i Fıtır

Basri BEKTAŞ

Ayancık Müftüsü

-Ne zaman farz kılınmıştır?

Hicretin 2. Yılının 8.Ayında farz kılınmıştır. Zekâttan evvel farz kılınmıştır.(İbni Sa’ad Tabakatın da böyle demiştir.)

-Teşri kılınmasının hikmeti nedir?

İbni Abbas hadisinde açıklandığı üzere: Oruçlu için boş sözlerden, kötü sözlerden, günah kelamlarından temizliktir. Bayram günlerinde miskin, fakir, yoksullar için bir doyurmadır. Muhtaçlar için bir rahatlama genişliktir.

Fıtır zekâtının (sadaka) hükmü nedir?

Seleften ve haleften cumhur (ulema)’ a göre farzdır. (Şafi,Maliki Ahmed Bin Hanbel)

Delilleri nelerdir? Farz, Vacip, Sünnet naslardaki ibareden anlaşılır. Hadislerdeki “onları zengin kılın” ibaresinden vücüp anlaşılır demişlerdir. Bu kelimeyi EMR manasından almışlardır.

Hanefi mezhebi ise vacip demişlerdir. Delaletin zanni olmasından dolayıdır.

Bunun farkı nedir? Farzı inkâr eden kâfir olur. Vacibi inkâr eden kâfir olmaz günahkâr olur.

Bazıları dediler ki; zekâttan evvel farz idi. Daha sonra zekât farz kılınmasıyla nesh edildi. Sünnet bir amele dönüştü diyenlerde vardır. Buna da Ahmed ve Nesa inin Kays b.Said b.ubade hadisini delil getirmektedirler.

Şöyleki; ‘’Ona sadaka-i Fıtır’dan sordular oda dedi ki; Rasülüllah onu Zekât ayeti gelmezden evvel emretti. Ne zaman zekat ayeti geldi ondan sonra bize fıtır sadakasını ne emretti ne de yasakladı. Biz onu vermeye yine devam ettik.”

Cumhur bu hadise iki cihetten cevap vermektedir.

1- Hadisin senedinde meçhul ravi vardır.(İbn Hacer) Sahih bir hadisi zayıf bir hadis nesh edemez.

2- Farzı muhal sahih saysak bile nesh için delil olmaz. Çünkü bir hükmü kaldırmak için kapsayıcı kesin bir hadis değil. Yeni bir farzın konması başka bir farzın iskatını gerektirmez.(Mirkat3/159/160) ( Müslim Sarhi Nevevi) Neylül Evtar 4/180)

Cumhura göre tercih edilen görüş Fıtır sadakası bağlayıcı bir farzdır.

-Fıtır Sadakası Ne zaman Farz Olur? Ramazanın sonunda olduğuna dair ittifak vardır. Bu vaktin sınırlanmasında ittifak etmişlerdir.

Ebu Hanife ve Malik: Bayram sabahı fecrin doğumuyla Vacip olur demişlerdir.

1-Onların Delili: Ramazan Fıtır Sadakası için sebeptir. Oda ancak Ramazanın sonu Bayram günü Fecrin doğmasıyla gerçekleşir.

2-Delilleri: Darakutni hadisindeki ve Beyhakinin zayıf bir isnad ile rivayet ettikleri hadiste geçen (onları zengin kılın ) ibaresidir. ( uğnu hüm)

Bu hadiste fitreyi bayramla ilişkilendirdi. Ramazanla değil derler.

Şafi ve Ahmed Bin Hanbele Gelince: Ramazanın son akşamı güneşin batmasıyla vacip olur demişlerdir. Delilleri ise İbn Abbas hadisidir.

İhtilaf Sebepleri Nelerdir?

Fitre bayrama mahsus bir ibadet midir? Yoksa Ramazan’a ait midir?

Bayram Gecesi ve sabahı Ramazana ait olmadığından Bayrama aittir.

Bu tartışmanın faydası nedir?

Bu kişi bayram içerisinde ölürse ya da Ramazan içerisinde ya da aynı gece doğarsa ona Fıtır sadakası düşe mi? Sorusuna cevap bulmuş oluruz. Bu sıkıntıyı çözmek için bu soruya cevap bulmak zorundayız. Cevabı da yukarıdaki gibidir.

Âlimler İki hadisten hareketle iki görüşü cem etmişler Fitreyi bir kişi bayram Namazından evvel verebileceği gibi. Ramazan içinde de verebilir. (Bayramdan sonraya kalırsa kişi parasını ayırır ve vereceği kişiyi bilgilendirir. Daha sonra vereceğine niyet eder.)

Fitrenin Vacip Miktarı (Zorunlu miktarı) ne kadardır?

Hanbelîler: Buğday, Arpa, Hurma, Kuru üzüm, Peynirden bunların dışında caiz görmezler bunlar bulunmazsa bunların dışına çıkılabilir derler.

Şafi: Fıtır sadakası veren kişinin yiyeceğinin en meşhurundan vermesi en uygun olanıdır derler.

Malikiler: Şahsın genel yiyeceğinden vermesi daha uygundur.

Hanefiler: Cinsten olabileceği gibi bedelden’de verilebilir derler. Hanefiler burada fakirin menfaatini düşünürler.( Bu görüş bu gün için en uygun olanıdır. Bu aynı anada büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Dünyanın değişik coğrafyalarına gıda maddelerini taşımak zordur.)

Ne kadar verirler? Bir sa’dan 2036 gr az olmayacağı hususunda ittifak vardır

Kim adına verilir.( Vaciptir)? İster kadın olsun ister erkek, İster küçük olsun ister büyük, ister hür olsun ister köle her bir fert için vaciptir.

Fıtır sadakası malın zekatı değil başın zekatıdır. Bu yüzden malı melali olmayan çocuklar içinde verirler. Köle içinde verilir.

NOT: Buradan hareketle Cumhur; Kadının zekâtını Kocası vermekle yükümlüdür dediler. Ebu Hanife bu görüşe muhalefet etti. Kadın kendi zekâtını verir dediler.

Cumhur buna itiraz etti.” Hadisi Şerifte bakmakla yükümlü olduklarınız…” ibaresi geçmektedir. Dediler.

Cumhur Müslüman olması şartını kabul ederlerken, Hanefiler Müslüman olsun Ehli kitap olsun Hadis mutlak zikretmiştir. Vermekle yükümlüdür derler.

Küçük çocuğun şahsına ait malı varsa velisinin onun malından zekât vermesi gerekir. Malı yoksa veremez.

Fıtır Sadakasında havlanül havl ve Nisap var mıdır?

Fıtır sadakasında havlanül havl şartı aranmaz bu konuda ittifak vardır. Cumhur nisapta şart değildir. Çünkü hadiste “Zengin olsun Fakir olsun” der diyorlar.

Hanefiler ise zengin olmayı şart koşmuşlardır.((Sadaka ancak zengin olan için gereklidir)) Hadisteki zengin kavramının nisap miktarı mala malik olmakla yorumlamışlardır.

Cumhur, Hanefilere zengin kavramı hususunda şöyle itiraz ediyorlar. Asli ihtiyaçlarından ya da bir gün bir gecelik yiyeceği olan diye anlayarak Hanefiler’e itiraz etmektedirler.

Bu konuda elbette Cumhurun görüşü isabetlidir. Çünkü ALLAH (CC) Kuran-ı Kerimde “Müminlerden o kimseler vardır ki onlar darlıkta da genişlikte de infak ederler ‘’buyurmaktadır. Burada Mümini infaka teşvik vardır. diyergamlık vardır. Burada tercih vardır. Burada ince bir düşünce vardır.

Fıtır sadakası kime verilir?

İbni Rüşt Müslümanların fakirlerine verileceği hususunda ittifak vardır demiştir. Bunu da Hz. Peygamberin “onları zengin kılın” ifadesine dayandırmaktadır. Ancak ehli- zimmînin fakirleri hususunda ihtilaf vardır. Cumhuru ulema ehli zimmetin fakirlerine verilmeyeceğini söylerken Ebu Hanife verileceğini söylemektedir.

Fıtır sadakası kimlere verilmez?

1-İslam düşmanı Kâfir verilmez.

2- Mürtet (dinden dönmüş ) kâfire verilmez.

3- Müslümanların arasına fesat salan fasıklara da verilmez. (bu maddeye dikkatle bakmalısınız!!!)

4- Zengin olan Müslüman’a verilmez.

5- Fakir olup ta çalışma imkânı olan fakat çalışmayan tembel Müslüman’a da verilmez.

6- Usul ve füruna (Anne baba dede, nine… ile oğul kız torunlar…) ve eşine de veremez.

Tercih yaparken nereden başlamalıdır.?

Önce yakın akraba, daha sonra uzak akraba burada yoksa komşunun yakın olanı buradan da bulamazsa uzak komşu buralarda şartları tutan fakir yok ise, hemşerilerinden bakacaktır. Burada da bulamazsa dışarı gönderecektir.

Hazırlayan: Dr. Nureddin BOYACILAR (Hadis Âlimi)

Terceme: Basri BEKTAŞ (Ayancık Müftüsü)

Kaynak:

Fık’hüzzekat 2. Cilt (917-963)

Bidayetül Müctehit 1. Cilt ( 269-273)

EL-Muğni 1. Cilt ( 341-344)